Platon’a Göre Devleti Kim Yönetmeli?
Bugünlerde politika hakkında konuşmak, hemen herkesin aklında belirli bir görüş ya da duygu uyandırabiliyor. Hangi partiyi tutuyorsun? Hangi aday seni temsil eder? Sosyal medyada, televizyonlarda ya da dost meclislerinde bu sorularla sıkça karşılaşıyoruz. Ama bir dakika, bu sorular aslında çok daha derin bir tartışmanın sadece yüzeyi değil mi? “Devleti kim yönetmeli?” sorusu, tarih boyunca farklı filozofların ve düşünürlerin kafa yorduğu bir soru. Bu yazıda, Antik Yunan’ın en ünlü filozoflarından biri olan Platon’un bu konuya nasıl yaklaşmış olduğunu irdeleyeceğiz.
Platon’un “Devlet” Adlı Eserinde Devletin Yönetimi
Platon, belki de devletin nasıl yönetilmesi gerektiğine dair yazdığı en ünlü eserlerinden biri olan Devlette, devleti yönetme işinin kimlere verilmesi gerektiği konusunda çok net bir görüş ortaya koyuyor. Çoğumuz, devlet yönetiminin halkın iradesine, seçtiği temsilcilere, yani bir tür demokratik seçimle belirleneceğini düşünürüz. Ancak Platon, devletin yönetimini halkın bilgi ve erdem açısından en yetkin kişilerine vermeyi savunuyor. Ona göre, devletin en iyi şekilde yönetilebilmesi için, bilgisi ve aklı en yüksek seviyede olan kişiler tarafından yönetilmesi gerekiyor. İşte burada, Platon’un en ilginç fikirlerinden birine geliyoruz: Filozof Kral.
Filozof Kral Nedir?
Platon’a göre, devleti en iyi yönetecek olanlar, filozoflar olmalıdır. Bunu duyduğumda, açıkçası biraz garipsedim. Filozoflar mı? Ya biz, “politikacı” dediğimizde, genellikle medyada boy gösteren, halkla ilişkileri güçlü, hatta bazen popüler olabilmek için elinden geleni yapan tipleri aklımıza getiriyoruz. Yani, filozofun devlet yönetiminde ne işi olabilir ki? Ama Platon’a göre, filozoflar, sadece bilgiyle değil, aynı zamanda adalet ve erdemle donanmış kişiler olmalı. Devletin başına geçecek kişi, sadece strateji ve siyaset bilmekle kalmamalı; doğruyu yanlıştan ayırt edebilmeli, halkı doğru yönlendirebilmeli ve toplumun iyiliğini düşünmelidir. Bu yüzden, halkı yönetme yetkisi sadece aklı ve bilgisi en yüksek olan filozoflara verilmelidir.
Platon, bu filozofların aynı zamanda erdemli ve adaletli olması gerektiğini vurgular. Çünkü, eğer devletin başına geçecek kişi sadece akıllıysa ama ahlaki değerleri yoksa, bu durumda toplum için tehlikeli bir ortam oluşabilir. Yani, bir filozof kralın yönetiminde, halk için en doğru ve adil kararlar verilecektir.
Bugün, Platon’a Göre Devleti Kim Yönetmeli?
Tabii, Platon’un bu görüşü, her zaman çağdaş dünya ile tam örtüşmüyor. Bugün, devlet yönetimini filozofların değil, halkın seçtiği yöneticiler üstleniyor. Demokrasi, toplumsal eşitlik ve özgürlük idealleriyle şekillenen günümüz dünyasında, Platon’un “filozof kral” önerisi biraz hayalci olabilir. Ancak, bu durum aslında düşündürücü bir noktaya işaret ediyor: Bugün seçimle yöneticilerimizi seçerken, gerçekten halkın en iyi yöneticileri seçip seçmediğini sorgulamak gerekmez mi?
Hadi bir örnek verelim. Sonuçta, ben de bir vatandaşım ve her seçimde aynı soruyu kendime soruyorum: “Beni temsil edebilecek en doğru kişi kim?” Gerek iş hayatımda, gerekse günlük yaşamımda, doğru kararlar veren ve sorumluluk alabilen kişileri görmek istiyorum. Şimdi, düşünün; seçimler, bazen öyle bir hal alıyor ki, adaylar arasında gerçekten toplumun ihtiyaçlarını ve değerlerini en iyi anlayan, her yönüyle doğruyu temsil eden birini bulmak zorlaşıyor. Platon’un “filozof kral” fikri, işte tam bu noktada bir uyarı olabilir. Acaba daha bilinçli, daha erdemli kişiler mi devletimizi yönetmeli? Herkesin bir iş yapabildiği ve sorumluluk aldığı, ancak bilgisi ve bilgelik açısından halkın çoğundan önde olan kişiler mi daha doğru yöneticiler olurdu?
Gelecekte Platon’a Göre Devleti Kim Yönetmeli?
Geleceğe bakınca, belki de Platon’un önerdiği “filozof kral” idealini modern bir şekilde uyarlamak mümkün olabilir. Bu noktada, “bilen” ve “doğruyu” savunan yöneticiler, bilgi ve erdem açısından daha derinleşmiş olmalı. Günümüzde bir yöneticinin sadece popülerlik ve medya gücüyle değil, gerçek bilgi ve toplum yararına olan sorumluluklarla donanmış olması gerektiği kesin. Geleceğin dünyasında, politikacıların daha bilgili, daha bilinçli ve daha ahlaki olmasına yönelik bir arayış belki de Platon’un görüşünü yeniden canlandırabilir. Teknolojinin, verilerin ve bilimin bu kadar önemli olduğu bir dünyada, devlet yönetiminde daha “bilgi odaklı” bir yaklaşım benimsenebilir.
Sonuç olarak, Platon’un devleti kimlerin yönetmesi gerektiğine dair önerisi, bizlere önemli bir soru soruyor: Devletin başına gelen kişi gerçekten toplumun en iyisi olmalı mı? Bu soru sadece Platon’a göre değil, aynı zamanda günümüz dünyasında da geçerli. Belki de zaman zaman sıradan bir insan olarak, adayları ve politikacıları sadece popülerliklerine bakarak değil, gerçekten bilgilerine ve erdemlerine göre değerlendirmeliyiz. Kim bilir, belki de bir gün, filozof kral felsefesi, politikada gerçek bir etki yaratabilir. Kimse bilemez.